10-sinf · Informatika va AT · 2-chorak · 20-dars

Mijoz-server va piring tarmoqlari

Bob: Tarmoqlardan foydalanish

infoqadam.uzInformatikani qadam-baqadam o‘rganamiz
Bugungi dars rejasi

Darsimiz 6 qadamdan iborat

1Tashkiliy qismSalomlashish, davomat, dars maqsadi
2TakrorlashO‘tgan mavzular bo‘yicha savollar
3Yangi mavzuServer, mijoz, pir; server funksiyalari; taqqoslash; afzallik va kamchiliklar
4Mustahkamlash«Mijoz-servermi, piringmi?» o‘yini, vaziyatli savollar
5BaholashMezonlar va o‘z-o‘zini baholash
6Uy vazifasiDarslik va saytdagi topshiriqlar
1 · Tashkiliy qism

Bugun nimani o‘rganamiz?

Dars oxirida siz:

  • server, mijoz va pir tushunchalariga ta’rif berasiz;
  • server bajaradigan funksiyalarni sanaysiz;
  • mijoz-server va piring tarmoqlarini taqqoslaysiz;
  • vaziyatga mos arxitekturani tanlab, asoslaysiz.

Bugungi savol

Bank ilovasi bilan do‘stlar o‘rtasida fayl ulashish tarmog‘i bir xil ishlaydimi?

2 · Takrorlash

O‘tgan darsni eslaymiz

1. LAN va WAN qaysi belgisi bo‘yicha farqlanadi?Qamrab olgan geografik hududi bo‘yicha: LAN — kichik, WAN — yirik hudud.
2. LAN va WAN ning odatiy tezligi qancha?LAN — soniyasiga 1 gigabitgacha, WAN — odatda 200 megabitgacha.
3. Tarmoqning ikkita kamchiligini ayting.Qurish qimmat; viruslar oson tarqaladi; trafik ko‘paysa sekinlashadi; xavfsizlik xatarlari.
3 · Yangi mavzu

Kim boshqaradi?

Ma’lumotlar qayerda saqlanadi va tarmoqni kim nazorat qiladi?

Sinf jurnali modeli…

Barcha baholar bitta joyda — o‘qituvchida. U kimga nima ko‘rishga ruxsat berishni hal qiladi.

Do‘stlar davrasi modeli…

Har kim o‘z daftarini o‘zida saqlaydi va xohlasa boshqalarga ko‘rsatadi. Boshliq yo‘q.

3 · Yangi mavzu

Server, mijoz va pir

Server

Mijoz qurilmalari ishlatadigan resurslarni ta’minlaydigan tarmoqdagi kompyuter.

Mijoz

Serverga ulangan kompyuter.

Pir

Serverga ulanmagan va boshqa kompyuterlarni nazorat qilmaydigan kompyuter.

LAN/WAN — geografik arxitektura. Mijoz-server va piring — ma’lumot saqlash va ishlatish arxitekturasi.

3 · Yangi mavzu

Mijoz-server tarmog‘i

SERVERmijozmijozmijozmijozmijoz
  • Alohida ajratilgan kompyuter — server — markaziy nuqta.
  • Ma’lumotlarni saqlaydi, manbalarni boshqaradi, foydalanuvchilarni nazorat qiladi.
  • Katta tarmoqda bir nechta server: fayl, e-pochta, dastur serverlari.
3 · Yangi mavzu

Server nimalar qiladi?

foydalanuvchi nomlari va parollar bazasini saqlash
ma’lumotlarni saqlash va xavfsizlik
ruxsat darajalarini tayinlash
tarmoq faolligini kuzatish
umumiy dasturlar uchun xosting
internetga ulanishni boshqarish
zaxiralashni rejalash va ishga tushirish
e-pochta, tarmoq printeri, domen nomi xizmatlari
3 · Yangi mavzu

Piring (peer-to-peer) tarmoq

pirpirpirpirpir
  • Markaziy server yo‘q.
  • Har bir kompyuter — pir: ma’lumotini o‘zida saqlaydi va ulashadi (yoki maxfiy saqlaydi).
  • Hech kim boshqasini boshqarmaydi.
  • Manba ham ulashiladi: bir pirdagi printerda hamma chop etadi.
3 · Yangi mavzu

Mijoz-server va piring taqqosi

Mijoz-serverPiring
Boshqaruvalohida kompyuter (server)hech kim boshqarmaydi
Parollar bazasimarkazlashganyo‘q
Ma’lumotmarkazdaalohida kompyuterlarda
Zaxiramarkazlashganhar kim o‘zi
Hajmiyirik tarmoqlarkichik tarmoqlar
3 · Yangi mavzu

Afzalliklar va kamchiliklar

Mijoz-server

✔ xavfsiz kirish (markaziy baza); ma’lumot maxfiy; ruxsat darajalari; xavfsizlik va zaxira — boshqaruvchida; bir nechta server samaradorlikni saqlaydi.

✘ qimmat; markaziy serverdagi xatolik butun tarmoqqa ta’sir qiladi; malakali mutaxassis kerak.

Piring

✔ arzon, server shart emas; bir pirdagi xatolik boshqalarga ta’sir qilmaydi; mutaxassis shart emas.

✘ xavfsizlik qiyin; har kim o‘zi zaxiralaydi; kompyuter ko‘payishi bilan sekinlashadi.

3 · Yangi mavzu

Hayotda qayerda uchraydi?

Mijoz-server

  • Onlayn banking: telefoningiz bankka ulanib mijozga aylanadi.
  • Veb-saytlar serverlarda joylashadi.
  • Televideniye va filmlar serverdan uzatiladi.

Piring

  • Internetdagi musiqa, tasvir va video ulashish tarmoqlari: har bir pir o‘z kontentini boshqalarga ochadi.
  • Uydagi kichik tarmoq: fayl va printer ulashish.
4 · Mustahkamlash · Jamoaviy o‘yin

«Mijoz-servermi, piringmi?»

Jamoalar navbat bilan javob beradi. O‘qituvchi tanlangan javobni bosadi.

1-jamoa0
2-jamoa0

4 · Mustahkamlash

Maslahatchi bo‘ling

1. 2 xodimli kichik do‘kon, mablag‘ kam, IT mutaxassis yo‘q. Qaysi tarmoq?Piring: arzon, server va mutaxassis shart emas.
2. 1000 o‘quvchili maktab, har kimning login-paroli va papkasi bor. Qaysi tarmoq?Mijoz-server: markazlashgan baza, ruxsat darajalari, markaziy zaxira.
3. Mijoz-server tarmog‘ida yagona server buzildi. Nima bo‘ladi?Butun tarmoq faoliyatiga ta’sir qiladi — bu uning asosiy kamchiligi.
5 · Baholash

O‘zingizni baholang

Men bugun…

  • server, mijoz va pirga ta’rif bera olaman;
  • server funksiyalaridan 5 tasini aytaman;
  • ikki arxitekturani taqqoslayman;
  • vaziyatga mos arxitekturani tanlab asoslayman.

Har bir band uchun barmoq ko‘rsating: ✋ to‘liq · ✌ qisman · ☝ yordam kerak

Baholash mezonlari

BahoNimani bajardi
5Barcha savollarga to‘g‘ri javob, amaliy topshiriq to‘liq
4Kichik xatolar bilan bajardi
3Yordam bilan bajardi
6 · Uy vazifasi

Uyga vazifa

  1. Darslikning 81–83-betlarini o‘qing.
  2. Mijoz-server va piring taqqosi jadvalini daftarga yozing.
  3. Maktabingiz yoki uyingiz tarmog‘ida server bormi? Bo‘lsa, u nima uchun ishlatiladi — bilib keling.

Saytda mashq qiling

infoqadam.uz → 10-sinf → 2-chorak → 20-dars

Saralash va tartiblash mashqlarini bajaring, 10 savollik testni yeching.

E’tiboringiz uchun rahmat!

Keyingi darsda: virtual shaxsiy tarmoq (VPN)

infoqadam.uzInformatikani qadam-baqadam o‘rganamiz
← Dars 1 / 17