11-sinf · Informatika va AT · 2-chorak · 19-dars

Elektron tijorat va internet banking nima?

Bob: Axborot texnologiyalarining o‘rni va jamiyatga ta’siri

infoqadam.uzInformatikani qadam-baqadam o‘rganamiz
Bugungi dars rejasi

Darsimiz 6 qadamdan iborat

1Tashkiliy qismSalomlashish, davomat, dars maqsadi
2TakrorlashO‘tgan mavzular bo‘yicha savollar
3Yangi mavzuTranzaksiya, e-biznes, onlayn xarid, internet banking, xavfsizlik
4Mustahkamlash«Afzallikmi, muammomi?» o‘yini, vaziyatli savollar
5BaholashMezonlar va o‘z-o‘zini baholash
6Uy vazifasiDarslik va saytdagi topshiriqlar
1 · Tashkiliy qism

Bugun nimani o‘rganamiz?

Dars oxirida siz:

  • tranzaksiya, ommaviy va maxfiy kalit tushunchalarini bilasiz;
  • e-biznes nima ekanini misollar bilan tushuntirasiz;
  • onlayn xaridning jamiyat va atrof-muhitga ta’sirini baholaysiz;
  • internet banking xizmatlari va afzalliklarini sanaysiz.

Yangi bob

Axborot texnologiyalarining o‘rni va jamiyatga ta’siri: e-biznes, raqamli valyuta, ma’lumotlar tahlili, ijtimoiy tarmoqlar, konferensiyalar, masofaviy ish.

2 · Takrorlash

1-chorakni eslaymiz

1. 3D printer tibbiyotda qanday ishlatiladi?Protezlar, implantlar va organ modellarini bemorga moslab chop etish.
2. Biometrik axborotga misollar keltiring.Barmoq izi, yuz tasviri, ko‘z to‘r pardasi (iris), ovoz.
3. Bulutli texnologiyaning bitta afzalligi va bitta kamchiligini ayting.Afzallik: fayllarga istalgan joydan kirish. Kamchilik: internet kerak, ma’lumot boshqa kompaniya serverida.
3 · Yangi mavzu

Bozorga borasizmi yoki ilovaga kirasizmi?

Yangi krossovka kerak. Qanday sotib olasiz?

Do‘konga borib…

Kiyib ko‘rasiz, sifatini ushlab ko‘rasiz; lekin vaqt va yo‘lkira ketadi, kerakli o‘lcham bo‘lmasligi mumkin.

Onlayn buyurtma qilib…

Telefondan 2 daqiqada buyurtma, ko‘pincha arzonroq; lekin o‘lcham to‘g‘ri kelmasa — qaytarish kerak.

3 · Yangi mavzu

Kalit so‘zlar

Tranzaksiyamahsulot yoki xizmatni xarid qilish yoki sotish harakati
E-biznesbiznesining hammasini yoki aksariyatini onlayn yuritadigan biznes
Ommaviy kalitma’lumotlarni shifrlash uchun ishlatiladi
Maxfiy kalitma’lumotlar shifrini yechish uchun ishlatiladi
Onlayn bankinginternet banking yoki e-banking ham deyiladi
Bevosita debetkompaniyaga hisobingizdan pul olishga ruxsat (kelishuv)
3 · Yangi mavzu

E-biznes nima?

Ta’rif

Biznesining hammasini yoki aksariyat qismini onlayn amalga oshiradigan biznes.

Misollar

  • Yirik onlayn do‘konlar: mahsulot moddiy, lekin tranzaksiyalar onlayn.
  • O‘yin konsollarining onlayn do‘konlari: faqat raqamli tovarlar.

Nega arzonroq?

Do‘kon joyi va kommunal to‘lovlar kerak emas — xarajat kamayadi.

3 · Yangi mavzu

Onlayn xarid: ta’siri

✔ Afzalliklari

  • mahsulot tez qabul qilinadi;
  • telefondagi ilova orqali istalgan joydan buyurtma;
  • do‘konma-do‘kon yurish shart emas.

🌿 Atrof-muhit

Do‘konga mashinada qatnov kamayishi mumkin. Lekin yetkazib berish transporti ko‘payadi — ta’siri bahsli.

✘ Muammo

Sifat va o‘lchamni onlayn tekshirish qiyin → ko‘p mahsulot qaytariladi → transport yana ko‘payadi.

3 · Yangi mavzu

Internet banking (onlayn banking, e-banking)

Oddiy bank xizmatlarining kompyuterlashtirilgan versiyasi: hisobni internet orqali elektron boshqarish.

Mijoz akkaunt so‘raydiBank elektron kirishni sozlaydiBank kirish ma’lumotlarini yuboradiMijoz sayt yoki mobil ilova orqali kiradi
3 · Yangi mavzu

Onlayn bankingda nima qilsa bo‘ladi?

Xizmatlar

  • balansni tekshirish
  • hisobotlarni ko‘rish
  • bevosita debetni sozlash
  • kredit va limitga murojaat
  • hisob-kitoblarni to‘lash
  • hisoblar o‘rtasida o‘tkazma

Afzalliklar

  • filialga borish kam
  • navbat yo‘q
  • 7 kun, 24 soat
  • uydan chiqmasdan
  • tranzaksiyalarni darhol ko‘rish
  • bank tanlovi ko‘p, vaqt tejaladi

Bank uchun

Bayonnoma chop etish va filial saqlash xarajati kamayadi — shuning uchun onlayn mijozlarga yaxshiroq foiz va kredit taklif qilinishi mumkin.

3 · Yangi mavzu

Xavfsiz to‘lov: qanday tekshiramiz?

🔒https://bank.example✔ xavfsiz
⚠http://bank-bonus.example✘ to‘lov qilmang
  • Moliyaviy ma’lumotlar kompaniya serverlarida saqlanadi.
  • Xakerlar uchun familiya, manzil, karta raqami va tug‘ilgan sana ham yetarli.
  • To‘lovdan oldin: https:// va qulf belgisi.
3 · Yangi mavzu

Ommaviy va maxfiy kalit

Ma’lumot «1234»🔓 Ommaviy kalit bilan shifrlash«x7#Qp…»🔑 Maxfiy kalit bilan yechish«1234»

Ommaviy kalit hammaga ochiq — u bilan istalgan kishi ma’lumotni shifrlay oladi.

Maxfiy kalit faqat egasida — shifrni faqat u yecha oladi.

4 · Mustahkamlash · Jamoaviy o‘yin

«Afzallikmi, muammomi?»

Jamoalar navbat bilan javob beradi. O‘qituvchi tanlangan javobni bosadi.

1-jamoa0
2-jamoa0

4 · Mustahkamlash

Vaziyatni tahlil qiling

1. Buvingiz bankka borish uchun 30 km yo‘l yuradi. Onlayn banking unga qanday yordam beradi?Uydan chiqmasdan balans, to‘lov va o‘tkazmalar; navbat yo‘q; 24 soat.
2. Do‘stingiz «arzon telefon» havolasini yubordi, manzil http:// bilan boshlanadi. Nima qilasiz?To‘lov qilmayman: xavfsiz protokol (https, qulf) yo‘q.
3. Faqat raqamli o‘yinlar sotadigan do‘kon e-biznesmi?Ha — barcha tranzaksiyalari onlayn va tovarlari raqamli.
5 · Baholash

O‘zingizni baholang

Men bugun…

  • tranzaksiya, ommaviy va maxfiy kalitni tushuntiraman;
  • e-biznesga misol keltiraman;
  • onlayn xaridning ta’sirini baholayman;
  • internet banking xizmatlari va afzalliklarini sanayman.

Har bir band uchun barmoq ko‘rsating: ✋ to‘liq · ✌ qisman · ☝ yordam kerak

Baholash mezonlari

BahoNimani bajardi
5Barcha savollarga to‘g‘ri javob, amaliy topshiriq to‘liq
4Kichik xatolar bilan bajardi
3Yordam bilan bajardi
6 · Uy vazifasi

Uyga vazifa

  1. Darslikning 210–212-betlarini o‘qing.
  2. Oilangiz qaysi onlayn xizmatlardan (xarid, to‘lov, bank ilovasi) foydalanadi? 3 ta misol yozing.
  3. «Onlayn xarid atrof-muhit uchun foydalimi?» mavzusida ikki tomonlama 5–6 gaplik fikr yozing.

Saytda mashq qiling

infoqadam.uz → 11-sinf → 2-chorak → 19-dars

Saralash va tartiblash mashqlarini bajaring, 10 savollik testni yeching.

E’tiboringiz uchun rahmat!

Keyingi darsda: elektron pul o‘tkazmalari va zaxiralarni avtomatik boshqarish

infoqadam.uzInformatikani qadam-baqadam o‘rganamiz
← Dars 1 / 17