Tarmoq va arxitektura
Tarmoq — o‘zaro aloqa qilish va resurslar bilan almashish uchun bir-biriga bog‘langan kompyuterlar va qurilmalar to‘plami. Yakka kompyuterlarni o‘zaro ulab tarmoq hosil qilinadi.
Tarmoq arxitekturasi — tarmoq tuzilmasi. Unga geografik va jismoniy xususiyatlari hamda ma’lumot qanday saqlanishi va olinishiga qarab ta’rif beriladi.
Bir oz tarix
1990-yillargacha uy va tashkilotlardagi kompyuterlar asosan yakka ishlagan.
Kompyuterlar ilk marta 1969-yilda ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network) yordamida bir-biriga ulangan: universitetlar muloqot va manbalardan umumiy foydalanish uchun kompyuterlarni bog‘lagan. Bu internetning birlamchi shakli edi.
Tarmoqning afzalliklari va kamchiliklari
| Afzalliklari | Kamchiliklari |
|---|---|
| Ma’lumotni boshqa foydalanuvchilarga ulashish oson | Katta tarmoq uchun kabellar, serverlar, kommutator, simsiz ulanish nuqtasi va xodimlar — qimmat |
| Ma’lumotlarga tarmoqdagi istalgan kompyuterdan kirish mumkin | Xavfsizlik xatarlari: begona odam fayl serveriga kirsa, boshqalarning ma’lumotlaridan foydalanishi mumkin |
| Fayl serveri: ma’lumotlar markazda xavfsiz saqlanadi, zaxira (arxiv) yaratish oson | Tarmoq yaxshi himoyalanmasa, viruslar bir kompyuterdan boshqasiga oson tarqaladi |
| Dastur serveri: yalpi litsenziya yakka litsenziyalardan arzon, yangilash faqat serverda | Bitta elementdagi xatolik butun tarmoqqa ta’sir qilishi mumkin (tuzilishiga bog‘liq) |
| Printer va boshqa manbalardan hamma foydalanadi; hamma bitta router orqali internetga chiqadi — tejamkor | Haddan ziyod trafik tarmoqni sekinlashtiradi |
Mahalliy tarmoq (LAN)
Mahalliy tarmoq (LAN) — kichik geografik hududni qamragan tarmoq.
- 1Uy, maktab, universitet va kichik biznes obyektlarida uchraydi.
Global tarmoq (WAN)
Global tarmoq (WAN) — yirik geografik hududni qamragan tarmoq: butun mamlakat yoki bir nechta mamlakat.
- 1Banklar, huquqni muhofaza qiluvchi idoralar, shifoxonalar ma’lumot ulashish uchun ishlatadi.
- 2Bir nechta LAN o‘zaro ulanib WAN hosil qiladi; ko‘p filialli bizneslar shunday ishlaydi.
- 3Internet — global WAN tarmoq.
LAN va WAN taqqosi
| Omil | Mahalliy tarmoq (LAN) | Global tarmoq (WAN) |
|---|---|---|
| Ma’lumot almashish tezligi | Soniyasiga 1 gigabitgacha | Odatda soniyasiga 200 megabitgacha |
| Uzatish xatoliklari | Qisqa masofa — xatolik kamroq | Uzoq masofa — xatolik ehtimoli yuqori |
| Aloqa usuli | Mis sim, optik tolali kabel yoki radioto‘lqinlar | Mis sim, optik tola, mikroto‘lqinlar; telefon tarmog‘i, ajratilgan liniyalar, uzatuv minoralari, sun’iy yo‘ldosh |
| Xavfsizlik | Qurilma kam — himoyalash osonroq | Qurilma va aloqa ko‘p — himoyalash qiyinroq |
| Egalik | Yakka shaxs yoki alohida tashkilotga tegishli | Asosan boshqalarga tegishli infratuzilmadan foydalanadi |
Yodda tuting
Topshiriqlar
Har bir topshiriq bajarilganda avtomatik belgilanadi.