InfoQadam

10-sinf · Informatika va AT · 2-chorak · 19-dars

Tarmoq kompyuterlari. LAN va WAN

Bob: Tarmoqlardan foydalanish

infoqadam.uzInformatikani qadam-baqadam o‘rganamiz

Bugungi dars rejasi

Darsimiz 6 qadamdan iborat

1Tashkiliy qismSalomlashish, davomat, dars maqsadi

2TakrorlashO‘tgan mavzular bo‘yicha savollar

3Yangi mavzuTarmoq, arxitektura, afzallik va kamchiliklar, LAN va WAN taqqosi

4Mustahkamlash«LAN yoki WAN?» o‘yini, «Qaysi tarmoq?» savollari

5BaholashMezonlar va o‘z-o‘zini baholash

6Uy vazifasiDarslik va saytdagi topshiriqlar

1 · Tashkiliy qism

Bugun nimani o‘rganamiz?

Dars oxirida siz:

tarmoq va tarmoq arxitekturasi tushunchalarini bilasiz;
tarmoq kompyuterlarining afzallik va kamchiliklarini sanaysiz;
LAN va WAN ga ta’rif berasiz;
LAN va WAN ni beshta omil bo‘yicha taqqoslaysiz.

Yangi bob

Tarmoqlardan foydalanish: LAN, WAN, mijoz-server, piring, VPN, intranet, ekstranet va internet.

2 · Takrorlash

1-chorakni eslaymiz

1. «Raqamli tafovut» nima?Mamlakatlar, demografik guruhlar va iqtisodiy hududlar o‘rtasidagi zamonaviy texnologiyalardan foydalanishdagi tafovut.

2. Fishing (phishing) nima?Soxta xat yoki sayt orqali foydalanuvchining login, parol, karta ma’lumotlarini aldab olish.

3. Harakat sensori qayerda ishlatiladi?Himoya signallari, avtomatik eshiklar, avtomatik chiroqlar.

3 · Yangi mavzu

Tarmoq bo‘lmasa nima bo‘ladi?

Maktabda 30 ta kompyuter bor, lekin ular bir-biriga ulanmagan.

Tarmoqsiz…

Har bir kompyuterga alohida printer, alohida internet, faylni fleshka bilan tashish, har biriga dastur litsenziyasi.

Tarmoq bilan…

Bitta printer, bitta router, fayllar serverda, dastur bitta joyda yangilanadi.

3 · Yangi mavzu

Tarmoq va tarmoq arxitekturasi

Tarmoq

O‘zaro aloqa va resurs almashish uchun bog‘langan kompyuterlar va qurilmalar to‘plami.

Tarmoq arxitekturasi

Tarmoq tuzilmasi: geografik va jismoniy xususiyatlari, ma’lumot qanday saqlanishi va olinishi.

ARPANET

1969-yil: universitetlar kompyuterlarini ulagan ilk tarmoq — internetning birlamchi shakli.

3 · Yangi mavzu

Tarmoqning afzalliklari va kamchiliklari

Afzalliklari ✔	Kamchiliklari ✘
Ma’lumot ulashish oson; istalgan kompyuterdan kirish	Katta tarmoq qurish va xodimlar — qimmat
Fayl serveri: xavfsiz saqlash, oson zaxira	Begona odam fayl serveriga kirsa — ma’lumotlar xavf ostida
Dastur serveri: yalpi litsenziya arzon, yangilash serverda	Viruslar kompyuterdan kompyuterga oson tarqaladi
Printerdan butun jamoa foydalanadi	Bitta elementdagi xatolik butun tarmoqqa ta’sir qilishi mumkin
Hamma bitta router orqali internetga chiqadi	Haddan ziyod trafik tarmoqni sekinlashtiradi

3 · Yangi mavzu

Mahalliy tarmoq (LAN)

LAN — kichik geografik hududni qamragan tarmoq.

uy
maktab
universitet
kichik biznes obyekti

3 · Yangi mavzu

Global tarmoq (WAN)

WAN — yirik geografik hudud: mamlakat yoki bir nechta mamlakat.

banklar, shifoxonalar, huquqni muhofaza qiluvchi idoralar;
bir nechta LAN ulanib WAN hosil qiladi;
Internet — global WAN.

3 · Yangi mavzu

LAN va WAN taqqosi

Omil	LAN	WAN
Tezlik	soniyasiga 1 gigabitgacha	odatda soniyasiga 200 megabitgacha
Uzatish xatoliklari	kamroq (qisqa masofa)	ko‘proq (uzoq masofa)
Aloqa usuli	mis sim, optik tola, radioto‘lqin	mis sim, optik tola, mikroto‘lqin; telefon tarmog‘i, ajratilgan liniya, minoralar, sun’iy yo‘ldosh
Xavfsizlik	himoyalash osonroq	himoyalash qiyinroq
Egalik	shaxs yoki bitta tashkilot	boshqalarning infratuzilmasidan foydalanadi

3 · Yangi mavzu

Kalit so‘zlar

Tarmoqaloqa va resurs almashish uchun bog‘langan kompyuterlar

Tarmoq arxitekturasitarmoq tuzilmasi

Mahalliy tarmoq (LAN)kichik geografik hududni qamragan tarmoq

Global tarmoq (WAN)yirik geografik hududni qamragan tarmoq

Fayl serverima’lumotlarni markazda saqlaydi

Yalpi litsenziyako‘p kompyuter uchun bitta arzonroq litsenziya

4 · Mustahkamlash · Jamoaviy o‘yin

«LAN yoki WAN?»

Jamoalar navbat bilan javob beradi. O‘qituvchi tanlangan javobni bosadi.

1-jamoa0

2-jamoa0

4 · Mustahkamlash

Vaziyatni tahlil qiling

1. Kompaniyaning Toshkent va Buxorodagi ofislari ma’lumot almashishi kerak. Qaysi tarmoq?WAN: ikki shahar LAN tarmoqlari ulanadi.

2. Nega maktab tarmog‘ida bitta dastur serveri foydali?Yalpi litsenziya arzonroq va dastur faqat serverda yangilanadi.

3. Nega WAN ni himoyalash LAN ga qaraganda qiyin?Qurilmalar va aloqalar ko‘p, infratuzilma boshqalarga tegishli.

5 · Baholash

O‘zingizni baholang

Men bugun…

tarmoq va arxitekturaga ta’rif bera olaman;
tarmoqning 3 afzallik va 3 kamchiligini aytaman;
LAN va WAN ga misol keltiraman;
LAN va WAN ni omillar bo‘yicha taqqoslayman.

Har bir band uchun barmoq ko‘rsating: ✋ to‘liq · ✌ qisman · ☝ yordam kerak

Baholash mezonlari

Baho	Nimani bajardi
5	Barcha savollarga to‘g‘ri javob, amaliy topshiriq to‘liq
4	Kichik xatolar bilan bajardi
3	Yordam bilan bajardi

6 · Uy vazifasi

Uyga vazifa

Darslikning 79–81-betlarini o‘qing.
Maktab yoki uyingizdagi tarmoq tuzilmasini chizing: qanday qurilmalar bor, router qayerda?
LAN va WAN taqqosi jadvalini daftarga yozing.

Saytda mashq qiling

infoqadam.uz → 10-sinf → 2-chorak → 19-dars

Ikki saralash mashqini bajaring va 10 savollik testni yeching.

InfoQadam

E’tiboringiz uchun rahmat!

Keyingi darsda: mijoz-server va piring (peer-to-peer) tarmoqlari

infoqadam.uzInformatikani qadam-baqadam o‘rganamiz