Ma’lumot qayerda saqlanadi?
LAN va WAN tarmoqning geografik arxitekturasini bildiradi. Ma’lumotlarni saqlash va ishlatish bo‘yicha esa ikki arxitektura bor: mijoz-server va piring (peer-to-peer).
| Atama | Ta’rifi |
|---|---|
| Server | Mijoz qurilmalari ishlatadigan resurslarni ta’minlaydigan tarmoqdagi kompyuter |
| Mijoz | Serverga ulangan kompyuter |
| Pir | Serverga ulanmagan va boshqa kompyuterlarni nazorat qilmaydigan tarmoqdagi kompyuter |
Mijoz-server tarmog‘i
Ma’lumotlarni saqlash, manbalarni boshqarish va foydalanuvchilar harakatini nazorat qilish uchun alohida ajratilgan kompyuter — server ishlatiladi. U tarmoqning markaziy nuqtasi.
Odatda kamida bitta server va ko‘plab mijozlar bo‘ladi. Katta tarmoqlarda yuklama bir nechta serverga taqsimlanadi: biri foydalanuvchilarni, boshqasi ma’lumotlarni boshqaradi (fayl, e-pochta, dastur serverlari).
Server funksiyalari
- 1foydalanuvchi nomlari va parollar bazasini saqlash;
- 2ma’lumotlarni saqlash va xavfsizlik;
- 3foydalanish (ruxsat) darajalarini tayinlash;
- 4tarmoq faolligini kuzatish;
- 5umumiy dasturlar uchun xosting;
- 6internetga ulanishni boshqarish;
- 7zaxiralashni rejalash va ishga tushirish;
- 8e-pochta, tarmoq printerida chop etish, domen nomi xizmatlari.
Piring (peer-to-peer) tarmoq
Piring tarmoqda markaziy server bo‘lmaydi. Har bir kompyuter — pir: o‘z ma’lumotlarini o‘zida saqlaydi va boshqalarga ulashadi (yoki maxfiy saqlaydi). Hech qaysi kompyuter boshqasini boshqarmaydi.
Pirlar manbalarni ham ulashadi: masalan, bitta pirga printer ulangan bo‘lsa, boshqalar unda chop etadi.
Taqqoslash
| Mijoz-server | Piring |
|---|---|
| Alohida kompyuter (server) tarmoqni boshqaradi | Hech qaysi kompyuter tarmoqni boshqarmaydi |
| Foydalanuvchi nomlari va parollarning markazlashgan bazasi bor | Bunday markazlashgan baza yo‘q |
| Ma’lumotlar markazda saqlanadi | Ma’lumotlar alohida kompyuterlarda |
| Zaxiralar markazlashgan | Har kim o‘z kompyuterini o‘zi zaxiralaydi |
| Ko‘p kompyuterli yirik tarmoqlarga mos | Oz kompyuterli kichik tarmoqlarga mos |
Mijoz-server: + va −
Afzalliklari: markazlashgan baza kirish xavfsizligini ta’minlaydi; ma’lumot maxfiy saqlanadi; ruxsat darajalarini qo‘llash mumkin; xavfsizlik va zaxira bilan tarmoq boshqaruvchisi shug‘ullanadi; katta tarmoqda bir nechta server samaradorlikni saqlaydi.
Kamchiliklari: o‘rnatish va ta’minlash qimmat; markaziy serverdagi xatolik butun tarmoqqa ta’sir qiladi; malakali mutaxassis kerak.
Piring: + va −
Afzalliklari: o‘rnatish arzon, qimmat server shart emas; bitta pirdagi xatolik faqat o‘sha pir manbalariga ta’sir qiladi; malakali mutaxassis talab qilinmaydi.
Kamchiliklari: markazlashgan baza yo‘q — xavfsizlik qiyin; foydalanuvchilar fayllarni o‘zlari zaxiralaydi; kompyuterlar soni qancha ko‘p bo‘lsa, tarmoq shuncha sekin ishlaydi.
Qayerda ishlatiladi?
- 1Banklar onlayn banking uchun mijoz-server ishlatadi: internet orqali bankka ulangan telefon yoki kompyuter mijozga aylanadi.
- 2Kompaniyalar veb-saytlarni serverlarga joylaydi; mijoz kompyuterlar sahifalarni ochadi.
- 3Televideniye va film xizmatlari kontentni serverdan mijoz qurilmalarga uzatadi.
- 4Internetdagi ko‘p piring tarmoqlar musiqa, tasvir va videolarni ulashish imkonini beradi.
Yodda tuting
Topshiriqlar
Har bir topshiriq bajarilganda avtomatik belgilanadi.